Page 95 - Demo

93Arti prehistorik p%u00ebrfshin at%u00eb periudh%u00eb t%u00eb zhvillimit njer%u00ebzor, q%u00eb karakterizohet nga mungesa e dokumenteve t%u00eb shkruara, mij%u00ebra vjet para Er%u00ebs s%u00eb Re. Kjo periudh%u00eb studiohet, duke u mb%u00ebshtetur n%u00eb interpretimin e artefakteve dhe t%u00eb gjetjeve arkeologjike. Ajo njihet si Periudha e Gurit, nd%u00ebrsa periudhat kryesore t%u00eb saj jan%u00eb: Paleoliti (Epoka e Gurit t%u00eb Lart%u00eb), Mezoliti (Epoka e Gurit t%u00eb Mes%u00ebm), dhe Neoliti (Epoka e Gurit t%u00eb Von%u00eb).Paleoliti njihet si faza e par%u00eb e veprimtaris%u00eb krijuese t%u00eb njeriut. Ajo %u00ebsht%u00eb nj%u00eb periudh%u00eb e st%u00ebrgjat%u00eb, nga 150 milion%u00eb vjet p.e.r., deri n%u00eb 10 mij%u00eb vjet p.e.r., por vet%u00ebm n%u00eb faz%u00ebn e fundit t%u00eb saj, gati 35 mij%u00eb vjet m%u00eb par%u00eb shfaqen dhe %u201cveprat e para t%u00eb artit%u201d. Ato paraqesin karakteristika t%u00eb nj%u00eb aft%u00ebsie shpreh%u00ebse t%u00eb dukshme si dhe nj%u00eb shije estetike t%u00eb k%u00ebrkuar. Si%u00e7 v%u00ebrehet te k%u00ebto vepra, procesi krijues ndjek nj%u00eb vazhdim%u00ebsi logjike zhvillimi, e cila ka zgjatur p%u00ebr mij%u00ebra vjet. Banesat e para natyrore t%u00eb njeriut primitiv ishin shpellat. D%u00ebshmit%u00eb e jet%u00ebs s%u00eb t%u00eb par%u00ebve tan%u00eb n%u00eb to jan%u00eb zbuluar n%u00eb Altamira n%u00eb Spanj%u00eb dhe n%u00eb shpellat e Leskus%u00eb (Lasxcaus) n%u00eb jugper%u00ebndim t%u00eb Franc%u00ebs, n%u00eb t%u00eb cilat gjenden edhe imazhet m%u00eb t%u00eb bukura t%u00eb asaj periudhe. N%u00eb to paraqiten me larmi ngjyrash figura bizon%u00ebsh, kaprojsh, kuajsh t%u00eb eg%u00ebr e gjedh%u00ebsh. Ishte koha kur miti, magjia dhe shpirt%u00ebrorja jetonin mes njer%u00ebzve si personazhe t%u00eb v%u00ebrtet%u00eb. Nd%u00ebr format artistike primitive mjaft interesante jan%u00eb edhe statujat e vogla apo figurat e tjera njer%u00ebzore, t%u00eb gdhendura n%u00eb kocka apo dru. Edhe pse t%u00eb vogla n%u00eb p%u00ebrmasa, format e tyre jan%u00eb mjaft t%u00eb sakta, gj%u00eb q%u00eb t%u00eb %u00e7on n%u00eb mendimin se kemi t%u00eb b%u00ebjm%u00eb me nj%u00eb tradit%u00eb t%u00eb trash%u00ebguar prej mij%u00ebra vjet%u00ebsh. I till%u00eb %u00ebsht%u00eb %u201cVenusi i Uillendorfit%u201d, nj%u00eb nga figurat e shumta, q%u00eb i kushtoheshin kultit t%u00eb pjelloris%u00eb.Fig. 1. Detaj nga pikturat e shpell%u00ebs n%u00eb Lasko, rreth 15 000 vjet p.e.r.Paleoliti Fig. 2. Venusi i Uillendorfit, gur, 28 000 - 25 000 p.e.r.Fig. 3. Piktura murale n%u00eb Lasko, 15 000 p.e.r. Fig. 4. Shpella e duarve, Santa Kruz, Argjentin%u00eb ARTI PREHISTORIK 2